Radom ponownie stał się miejscem szczególnej pamięci. 25 czerwca 2026 roku mieszkańcy miasta, uczestnicy wydarzeń sprzed pół wieku, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych oraz zaproszeni goście uczcili 50. rocznicę Radomskiego Czerwca ’76 – jednego z najważniejszych robotniczych protestów w powojennej historii Polski. Jubileuszowe obchody były nie tylko hołdem złożonym bohaterom tamtych dni, ale także przypomnieniem, że wolność, godność i solidarność nie są wartościami danymi raz na zawsze.
Radom pamięta o tych, którzy mieli odwagę powiedzieć „nie”
Radomski Czerwiec ’76 był odpowiedzią robotników na decyzje komunistycznych władz dotyczące drastycznych podwyżek cen podstawowych artykułów żywnościowych. 25 czerwca 1976 roku protesty wybuchły nie tylko w Radomiu, ale również m.in. w Ursusie i Płocku, a według Instytutu Pamięci Narodowej sprzeciw objął około 80 tysięcy osób w co najmniej 90 zakładach pracy w 24 województwach.
To jednak Radom stał się symbolem tamtych wydarzeń. Przed budynkiem Komitetu Wojewódzkiego PZPR manifestowało około 20 tysięcy osób. Protest, który rozpoczął się od sprzeciwu wobec decyzji ekonomicznych, szybko stał się wołaniem o godność zwykłych ludzi – robotników, pracowników, rodzin, które nie chciały dłużej żyć pod presją propagandy i niesprawiedliwości. W Radomiu doszło do dramatycznych starć z milicją i ZOMO, użyto gazu łzawiącego oraz armatek wodnych, a wiele osób zostało zatrzymanych i brutalnie pobitych.
Uroczystości przy pomniku Radomskiego Czerwca ’76
Główne obchody 50. rocznicy odbyły się przy pomniku Radomskiego Czerwca ’76. Uroczystości rozpoczęła polowa Msza Święta, odprawiona przy pomniku Ludzi Skrzywdzonych w 1976 roku. W wydarzeniu uczestniczył Prezydent RP Karol Nawrocki, Przewodniczący Komisji Krajowej NSSZ SOLIDARNOŚĆ Piotr Duda, przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, władz państwowych, samorządowych, organizacji społecznych, NSZZ „Solidarność”, a przede wszystkim świadkowie i uczestnicy wydarzeń sprzed pół wieku.
W imieniu Okręgowego Inspektora Pracy w Warszawie Pana Andrzeja Cegły wiązankę złożył Kierownik Oddziału w Radomiu Jacek Wojciechowski wraz ze współpracownikami. W imieniu Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej NSSZ SOLIDARNOŚĆ przy Państwowej Inspekcji Pracy wiązankę złożył przewodniczący Tomasz Abramczyk wraz z członkami.
Podczas obchodów podkreślano, że Czerwiec ’76 nie był jedynie lokalnym buntem przeciwko podwyżkom. Był ważnym etapem na drodze do narodzin opozycji demokratycznej, Komitetu Obrony Robotników, a w dalszej perspektywie – do powstania „Solidarności”. Właśnie dlatego rocznicowe uroczystości odbywały się pod hasłem „Zaczęło się w Radomiu”, które przypomina, że radomski protest stał się jedną z iskr zapalnych późniejszych przemian społecznych i politycznych w Polsce.
Odznaczenia dla uczestników i strażników pamięci
W czasie jubileuszowych uroczystości wręczono odznaczenia państwowe osobom zasłużonym dla pielęgnowania pamięci o Radomskim Czerwcu ’76 oraz uczestnikom tamtych wydarzeń. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski uhonorowano Janusza Gregorczyka i Zbigniewa Siniora. Srebrny Krzyż Zasługi otrzymali Wojciech Fila, ks. Mirosław Kszczot, Zbigniew Owczarek oraz Andrzej Polański.
Wcześniej, podczas spotkania w Zespole Szkół Muzycznych im. Oskara Kolberga, wręczono także Medale Pro Patria, Medal Prezydenta Miasta Radomia oraz odznakę „Zasłużony dla Mazowsza”. Był to symboliczny gest wdzięczności wobec tych, którzy przez lata nie tylko nosili w sobie doświadczenie represji, ale również dbali o to, by prawda o Czerwcu ’76 nie została zapomniana.
Hołd złożony w miejscach pamięci
Ważnym elementem obchodów było złożenie kwiatów pod pomnikiem upamiętniającym wydarzenia z 1976 roku. Delegacje oddały również hołd przed budynkiem Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, gdzie przez lata mieściła się siedziba Komitetu Wojewódzkiego PZPR. To właśnie w tym miejscu pół wieku temu doszło do starć protestujących z milicją.
Takie gesty mają znaczenie większe niż sama ceremonia. Przypominają, że historia Radomskiego Czerwca nie jest zamkniętym rozdziałem z podręcznika. To część tożsamości miasta, pamięci rodzinnej wielu radomian i ważny punkt odniesienia dla współczesnego rozumienia obywatelskiej odwagi.
Czerwiec ’76 jako lekcja dla współczesności
W wystąpieniach podkreślano, że dziedzictwo Radomskiego Czerwca ’76 pozostaje aktualne również dziś. Prezydent RP mówił o godności ludzi pracy, pamięci o represjonowanych oraz o odpowiedzialności państwa wobec obywateli. Z kolei przedstawiciele władz samorządowych i wojewódzkich zwracali uwagę, że pamięć o tamtych wydarzeniach jest zobowiązaniem do troski o dobro wspólne, wolność i prawa człowieka.
Wojewoda mazowiecki Mariusz Frankowski zaznaczył, że przesłanie Czerwca ’76 jest dziś wezwaniem do odpowiedzialności i dbania o siłę wspólnoty. Ta refleksja szczególnie mocno wybrzmiewa w czasach, w których pamięć historyczna nie powinna być jedynie wspomnieniem, ale także narzędziem budowania bardziej świadomego społeczeństwa.
Filmy z uroczystości obchodów 50. rocznicy
Pół wieku później Radom nadal przypomina o godności
- rocznica Radomskiego Czerwca ’76 była czymś więcej niż oficjalnym jubileuszem. Była spotkaniem pokoleń – tych, którzy pamiętają strach, represje i „ścieżki zdrowia”, z tymi, którzy znają tamte wydarzenia z opowieści, dokumentów i lekcji historii. Była także przypomnieniem, że wolność rodziła się nie tylko przy wielkich stołach negocjacyjnych, ale również na ulicach miast, w zakładach pracy i w odwadze zwykłych ludzi.
Radom zapłacił za swój sprzeciw wysoką cenę. Ale to właśnie dzięki tej odwadze miasto na trwałe wpisało się w historię polskiej drogi do wolności. Po 50 latach pamięć o Czerwcu ’76 pozostaje żywa – w pomnikach, uroczystościach, świadectwach uczestników i w przekonaniu, że godność człowieka zawsze zasługuje na obronę.
